Vanille (Vanilla planifolia)
Omschrijving
De enige specerij die de orchideeënfamilie oplevert is vanille. Uit de grote gele bloemen, die slechts één dag bloeien, ontstaan peulen die 15 tot 25 cm lang kunnen worden. De peulen worden, om te voorkomen dat ze openspringen, geoogst voordat ze volledig rijp zijn. Nadat de peulen met kokend water zijn overgoten, volgt het langdurige fermentatie- en droogproces. Tijdens deze bewerking worden de peulen, de vanillestokjes, zwart-bruin en krijgen deze hun karakteristieke smaak en aroma.
Herkomst
Oorspronkelijk komt de plant uit Zuid-Amerika. De voornaamste productiegebieden zijn: Mauritius, Mexico, Papua Nieuw Guinea, India, Ethiopië en Java. Vanille wordt vaak “bourbonvanille” genoemd omdat het ook afkomstig is van het eiland Réunion, een voormalige Franse kolonie die vroeger Bourbon heette.
De Azteken gebruikten vanille om smaak te geven aan chocolade.
Tot 1841 was het een raadsel waarom vanille alleen in Mexico groeide en had Mexico het monopolie. Pas toen men ontdekte dat een kleine honingbij en bepaalde soorten kolibries, die alleen voorkomen in Mexico, verantwoordelijk zijn voor de bevruchting van de bloem werd dat duidelijk. Sindsdien wordt de plant ook handmatig bestoven en in meerdere gebieden op de wereld geproduceerd.
Echte vanille is duur, mede om deze reden is er een synthetische variant ontwikkeld, die in 1874 voor het eerst werd gebruikt. Synthetische vanille wordt uit kruidnagelolie bereid. Vandaag de dag wordt in 80% van producten die vanille bevatten, de synthetische vorm gebruikt. Ook de bekende vanillesuiker bevat meestal geen echte vanille, maar het synthetische product. De synthetische vorm heeft een zwaarder aroma en sterkere nasmaak dan echte vanille. Echte vanille is smakelijker.
Wist u?
Aan vanille wordt een eetlust opwekkende- en spijsvertering bevorderende werking toegeschreven.
Tevens wordt er wel eens beweerd dat vanille de hersenen stimuleert.
De Europeanen vermengden tabak met vanille en roken dit nog steeds, onder andere als pijptabak.
Tegenwoordig wordt van vanille het meest populaire ijs gemaakt. Ook de cosmetica-industrie maakt gebruikt van vanille, bijvoorbeeld voor parfum.
Kwaliteit
Een vanillestokje dient enigszins veerkrachtig te zijn en donkerbruin van kleur. De beste bewaarplaats is in een luchtdicht doosje met suiker of in een vacuüm verpakking. Na gebruik van een vanillestokje kan men deze wassen en hergebruiken, tenzij het merg er uit gehaald wordt. Wanneer vanillestokjes een witte laag bevatten, betekent dit niet dat ze beschimmeld zijn maar dat de vanille uitgekristalliseerd is.
Toepassingen
Op zich heeft vanille weinig smaak, het heeft de bijzondere eigenschap om de smaak van suikerhoudende producten te versterken. Het meest bekend is het gebruik in zoete gerechten, zoals cake, pudding, ijs, pannenkoeken en custard. Vanille is echter ook te gebruiken bij oesters en mosselen. Sommige groente-, vis- en vleessoorten en aardappelen lenen zich ook voor een combinatie met vanille.